فقه حکومتی؛ چیستی، چرایی و چگونگی. (مبتنی بر نظریه اجتهاد سیستمی)

نوع مقاله: مقاله علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 مدرس و پژوهشگر، رئیس مؤسسۀ مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

2 عضو هیئت‌علمی و مدیر کارگروه تحقیقاتی شهرسازی اسلامی مؤسسۀ مطالعات راهبردی و معارف اسلام

چکیده

مسئله اصلی در مقاله چیستی فقه حکومتی و بررسی «ابزارهای اصلی برای فهم گزاره‌های دینی در فقه حکومتی» است. بر اساس نظریه نگرش سیستمی به دین در این دستگاهِ معرفتی، «اجتهاد» عبارتست از «کشف الحکم عن مدرکه» و «حکم» عبارتست از: «الاعتبار الشرعی المتعلق بأفعال العباد» داعیه تمدن‌سازیِ اسلام سبب شده است تا تلاش برای استخراج دیدگاه اسلام در مقیاس جمعی و با رویکرد استخراج «فرآیندها»، مورد توجه جدی قرار بگیرد. ضرورت «حجت بودن» برای استناد به دین، سبب تمرکز بر روش‌شناسیِ چنین تلاشی شده است. و نتیجه آن اتخاذ راهبردهای 1- دین محوری منابع اطلاعات 2- دین استراتژیک 3-نگاه شبکه ای به هستی 4- پارادایم محوری بر اساس پارادایم شبکه ای دین 5- موضوع‌شناسی و مساله‌شناسی در تمام لایه‌های هرم نیازها 6- تعیین مرزهای سیستم بر اساس شبکه اهداف دین 7- منطق اجتهاد جواهری 8- گسترش هویت «حکم» 9- گسترش هویت «وضع» 10- منطق فقه تفریعی در تطبیق 11 - استفاده منطق سیستم‌ها در جمع دلالی
در مراحل عملیاتی زیر میباشد:
1- تولید شبکه مسائل و موضوعات زندگی
2- تولید فرآیندهای پایة سیستم
3- تولید ماتریس کلیدواژه‌ها
4- عملیات تحلیل گزاره‌ ها
5- ترجمه گزارة دین به زبان فرضیه علمی
6- موقعیت‌یابی فرضیه در الگوی پیشرفت و نقشه تمدنی

کلیدواژه‌ها

قرآن کریم
واسطی، شیخ عبدالحمید، کانون تفکر و خلاقیت، مشهد: مؤسسۀ مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام، ۱۳۹۳.
واسطی، شیخ عبدالحمید، راهنمای تحقیق بر اساس نگرش اسلام به علم و هستی، مشهد: مؤسسۀ مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام، ۱۳۹۲.
ابوحیّان اندلسی، البحر المحیط فى اصول الفقه، بیروت: دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۳.
أحمد‌بن‌محمد الهروی أبو‌عبید، الغریبین، مکه: مکتبة نزار مصطفى الباز، ۱۴۱۹.
علی‌ﺑﻦ‌ﻋﺒﺪ ﺍﻟﻜﺎفی السبکی، الابهاج فى شرح المنهاج، بیروت: دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۶.
ابن‌اثیر، النهایه، قم: مؤسسۀ مطبوعاتی اسماعیلیان، ١٣۶٧.
مجلۀ فقه اهلبیتb (فارسى)، قم: مؤسسۀ دائرةالمعارف الفقه الاسلامی طبقا لمذهب اهل‌البیتb، ۱۴۱۶.

دوره 13، شماره 2
پاییز و زمستان 1398
صفحه 49-71
  • تاریخ دریافت: 05 مرداد 1397
  • تاریخ بازنگری: 10 مرداد 1397
  • تاریخ پذیرش: 29 دی 1397