واکاوی تأثیر اراده الهی در تلاش‌های جمعی و مفهوم‌شناسی برکت در سازمان

نوع مقاله: مقاله علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشکده الهیات دانشگاه بوعلی سینا (نویسنده مسئول)

2 دانشجوی دکتری مدیریت تکنولوژی پردیس فارابی دانشگاه تهران

چکیده

کسب منافع حداکثری از منابع حداقلی اعم از فیزیکی، مالی و فکری یکی از مهم‌ترین اهداف پژوهشی و اجرایی مدیریت بوده و هست. اکثر تحقیقات صورت گرفته در این زمینه با اجتناب از متافیزیک مسائل مدیریت را صرفاً از منظر عوامل مادی مورد بررسی قرار داده‌اند. این در حالی است که آموزه‌های دینی و شواهد عملی نشان می‌دهد که این تنها اراده انسان نیست که بر تلاش‌هایش اثر می‌گذارد؛ بلکه عوامل غیرمادی دیگر و در صدر آن‌ها اراده الهی که محیط بر همه اراده‌هاست نیز در جمیع امور جریان و تأثیر دارد. این پژوهش بر اساس روش کتابخانه‌ای و تحلیل توصیفی-استنباطی علاوه بر ارائه شواهد این مدعا به دنبال تبیین تأثیر اراده الهی در سازمان است. برای این منظور میزان و نوع اراده الهی تحت تأثیر دو عامل خدا‌خواهی انسان و مشیت الهی در قالب یک الگوی مفهومی تبیین شده و سایر عوامل محیطی و خارج از اراده انسان به‌عنوان واسطه‌های اجرای اراده الهی در نظر گرفته می‌شود؛ بنابراین ادعا می‌شود به هر میزان که اهداف سازمان و مدیریت در راستای بندگی خدا باشد خداوند تبارک‌وتعالی بیشتر سررشته امور سازمان را بر عهده گرفته و بر اساس مشیتش در امور دخالت می‌فرمایند که از آن به برکت در عرصه سازمان تعبیر شده است. در نهایت بر اساس قرآن و روایات زمینه‌هایی که موجب نزول برکت در فعالیت‌های سازمانی می‌شود، ارائه می‌‌گردد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of the Impact of God's Will on Collective Efforts and the Conceptology of Organizational Blessing

نویسندگان [English]

  • m f 1
  • h o 2
چکیده [English]

Gaining maximum benefits from limited resources including physical, intellectual and financial is one of the main objectives of the researchers and managers. Most of the research done in this area has overlooked metaphysics and has exclusively studied organizational issues in terms of material factors. However, both religious instructions and practical evidence show that human will is not the only factor that affects his efforts and non-material factors and God's will par excellence are at work. Based on descriptive analysis and library studies this paper is seeking to explain the impact of God's will on the organization. For this purpose, the degree and type of God's will, which arises from human God-seeking nature and Divine Providence, is explained within a conceptual pattern, and other peripheral factors or the ones outside the realm of human will act as intermediaries in the hand of Divine Providence. Thus it is claimed that God will bestow His assistance upon the organization based on the extent of the latter's willingness to serve Him; a condition which is referred to as organizational blessing. Finally, the conditions leading to receive those blessings have been extracted from the Quran and Hadiths.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Divine Providence
  • Human Will
  • Blessing
  • Underlying Conditions
  • Depriving Conditions

ابن شعبه، حسن بن علی (1362)، تحف العقول، قم: انتشارات اسلامی.

ابن طاووس حلی، علی (1370)، المجتنی من الدعاء، ابوطالب کرمانی، قم: دار الذخایر.

ایمان، محمدتقی؛ محمدیان، منیژه (1387)، «روش‌شناسی نظریه بنیادی»، روش‌شناسی علوم انسانی، شماره 56، 54-31.

بحرانی، یوسف بن احمد (1363)، الحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهرة، قم: انتشارات اسلامی.

بختیاری، حسن (1389)، «بررسی میزان تأثیر معنوی بر توانمندسازی مدیران»، علوم انسانی، 81، 129-150.

برقی، احمد بن محمد (1382)، المحاسن، قم: دار الکتب الاسلامیه.

پاینده، ابوالقاسم (1362)، نهج الفصاحه، قم: جاویدان.

تمیمی، عبدالواحد (1378)، گزیده غرر الحکم و درر الکلم، رسولی محلاتی، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

دارینی، محمد (1386)، «برکت در قرآن»، الهیات و حقوق، 25، 139-121.

دانایی‌فرد، حسن (1384)، تئوری‌پردازی با استفاده از رویکرد استقرایی: استراتژی مفهوم‌سازی تئوری بنیادی، دانشگاه شاهد، شماره 11، 70-57.

دیلمی، حسن بن محمد (1371)، إرشاد القلوب، قم: الشریف الرضی.

همو (1408ق)، اعلام الدین، قم: مؤسسة آل البیت.

جوادی آملی، عبدالله (1383)، توحید در قرآن، ج2، قم: مرکز نشر اسراء.

حر عاملی، محمد بن حسن (1370)، تفصیل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة، قم: آل البیت.

همو (1409ق)، وسائل الشیعه، قم: آل البیت.

رستگار، عباس علی؛ وارث، سید حامد (1387)، «خدا در سازمان: تلفیق و یکپارچگی زندگی معنوی و زندگی کاری»، علوم مدیریت ایران، ش11، 99-73.

رضایی، سید عبدالحسین (1364)، الروضه در مبانی اخلاق، قم: اسلامیه.

سیوطی، جلال‌الدین (1401ق)، الجامع الصغیر، بیروت: دار الفکر.

صاحب جواهر، محمدحسن (1362)، جواهر الکلام، سلطانی نسب، بیروت: دار احیاء التراث العربی.

صدوق، محمد بن على بن بابویه (1366)، علل الشرائع، مسترحمی، تهران: نشر صدوق.

همو (1370)، الامامۀ والتبصرة، قم: نشر مدرسۀ الامام المهدی(عج).

همو (1372)، عیون اخبار الرضا، قزوینی، تهران: نشر صدوق.

همو (1380)، التوحید، میرزایی، قم: علویون.

همو (1384)، خصال، حسن‌زاده، تهران: ارمغان طوبى.

صفار قمی، محمدحسن (1404ق)، بصائر الدرجات، قم: مکتبة آیة الله المرعشى النجفى.

طباطبایی، محمدحسین (1374)، تفسیر المیزان، موسوی، قم: انتشارات اسلامی.

طبرسی، حسن بن فضل (1389)، مکارم الاخلاق، راشدی، قم: صبح پیروزی.

همو (1415ق)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت: نشر اعلمی.

طوبایی، محمدتقی (1385)، «مروری بر جایگاه آخرت‌گرایی در مدیریت اسلامی و تأثیر آن در حوزة وظیفة برنامه‌ریزی»، اندیشه صادق، 23، 40-17.

طوسی محمد بن حسن (1370)، تهذیب الاحکام (تحقیق خرسان)، تهران: دار الکتب الاسلامیه.

همو (1388)، الامالی، قم: اندیشه هادی.

قمی، شیخ عباس (1380)، کلیات مفاتیح الجنان، قم: اسوه.

فروزنده دهکردی، لطف‌الله، ملائی، اله (1388)، «بررسی نظام ارزشی در مدیریت اسلامی و دیگر مکاتب»، راهبرد، ش17: 187-166.

کراجکی، محمد بن علی (1380)، کنز الفوائد، کمره‌ای، تهران: فردوسی.

همو (1380)، معدن الجواهر و ریاضة الخواطر، تهران: مکتبه المرتضویه.

کفعمی، تقی الدین ابراهیم (1382)، مصباح کفعمی، قم: منشورات الرضی-زاهدی.

کلاکی، حسن (1388)، «نظریة بنیادی به‌مثابه روش نظریه‌پردازی»، نامه پژوهش فرهنگی، ش6: 119-140.

کلینی، محمد بن یعقوب (1369)، اصول ‌کافی، مصطفوی، تهران: کتاب‌فروشی علمیه اسلامیه.

مجلسی، محمدباقر (1351)، بحار الانوار، کمره‌ای، تهران: انتشارات اسلامیه.

محمدزاده، رضا؛ گوهری، عباس؛ جانی پور، محمد (1388)، «بررسی مفهومی و مصداقی برکت از دیدگاه قرآن کریم»، مطالعات قرآن و حدیث، 4، 68-41.

محمدی ری‌شهری، محمد (1389)، میزان الحکمة، قم: دار الحدیث.

مصلح، علی‌اصغر؛ موسوی مقدم، سید رحمت‌الله (1390)، نسبت انسان با خدا در فلسفه دکارت و نقد آن از دیدگاه محمدحسین طباطبایی. دانشگاه قم، 4، 112-91.

مطهری، مرتضی (1372)، مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی، ج2، چاپ ششم، تهران: صدرا.

نمازی شاهرودی، علی (1419ق)، مستدرک سفینۀ البحار، قم: جامعه مدرسین.

نوری، حسین بن محمدتقی (1409ق)، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت: آل البیت(ع).