طراحی نظام حکمرانی منابع مشترک مرتعی در جمهوری اسلامی ایران؛ کاربستی از رویکرد تحلیل نهادی

نوع مقاله : مقاله علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 مرکز رشد دانشگاه امام صادق

2 هیأت علمی گروه مدیریت دولتی دانشکده مدیریت و معارف اسلامی دانشگاه امام صادق (ع) تهران ایران

3 هیأت علمی گروه معارف اسلامی و مدیریت دولتی، دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران

چکیده

منابع مشترک همچون مراتع، دارای کارکردهای اقتصادی و اجتماعی گسترده‌ای است که در پیشرفت اقتصادی و اجتماعی کشورها بسیار مؤثر است. اما آنچه که میزان ونحوه پیشرفت مبتنی بر این منابع را شکل می‌دهد سازکارهای حکمرانی است که تعیین‌کننده‌کننده قواعد و حقوق هر یک از کنش‌گران است. منابع مشترک از جمله مراتع ضمن داشتن کارکردهای زیست‌محیطی همچون حفظ آب و خاک و پرورش گونه‌های گیاهی وجانوری، سبب شکل‌گیری ارزش‌های اقتصادی و کسب وکارهای مختلف در حوزه‌های دامداری، دیم‌کاری و استحصال گیاهان دارویی است. اداره این منابع و ثرو‌ت‌های طبیعی که از سالیان دراز در اختیار جوامع محلیِ روستایی و عشایری قرار داشته، در سده اخیر با تحولات نهادی روبرو شده و پس از اجرای «قانون ملی شدن جنگل‌ها و مراتع»، در اختیار دولت قرار گرفته است. این تحولات نهادی و سیاستی، سبب بروز بسیاری از مسائل و پیامدها شده که اکنون نیز ادامه دارد. این مقاله تلاش داشته به طراحی نظام حکمرانی مطلوب منابع مشترک با استفاده از چارچوب تحلیل نهادی بپردازد. برای دستیابی به این هدف در چارچوب رویکرد کیفی از روش مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و واکاوی اسناد و سیاست‌های مربوطه با استفاده از تکنیک «تحلیل مضمون» استفاده شده است. در نهایت ضمن ارائه مدل مطلوب در نظام حکمرانی منابع مشترک، راه‌حل اصلی برای رفع مسائل این بخش از طریق اصلاح قانون منابع طبیعی و ساختارهای مربوطه با واگذاری حقوق مالکیت به مردم با اولویت بهره‌برداران محلی معرفی شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 02 خرداد 1400
  • تاریخ دریافت: 18 بهمن 1399
  • تاریخ بازنگری: 30 شهریور 1400
  • تاریخ پذیرش: 02 خرداد 1400